Türkiye ve İsrail Arasındaki Ticaret Tartışması: Veriler Ne Anlatıyor?

Türkiye'nin İsrail ile ticareti tamamen kestiğini duyurmasının üzerinden bir yılı aşkın süre geçti. Ankara, 2 Mayıs 2024'ten itibaren İsrail ile ithalat ve ihracatın tamamen durdurulduğunu, bu süreçte hiçbir mal için gümrük işlemi yapılmadığını söylüyor.

Türkiye hükümeti, tek istisnanın İsrail işgali altındaki Filistin Toprakları ile yapılan ticaret olduğunu vurguluyor. Ankara bu durumu Akdeniz'de limanı olmayan Filistin Yönetimi'nin tüm uluslararası ticareti İsrail üzerinden ilerletmesiyle gerekçelendiriyor.

Türkiye'den İsrail'e ticaretin uluslararası şirketler ve üçüncü ülkeler üzerinden sürdüğüne dair iddialar ise Türkiye ve İsrail basını ve sosyal medyada gündeme geliyor. Türk yetkililer ve makamlar geçtiğimiz yıl defalarca bu iddiaları reddetti.

Peki veriler bize Türkiye-İsrail ticaretiyle ilgili ne söylüyor?

Birleşmiş Milletler (BM) Emtia Ticaret İstatistikleri Veritabanı'na (Comtrade) göre İsrail 2024'te 91,5 milyar dolar ithalat; 61,7 milyar dolar ihracat yaptı. BM'nin İsrail'in ticaret verilerine dayanan tablosuna göre 2024'te İsrail, Türkiye'ye neredeyse 600 milyon dolarlık ihracat yaptı. Türkiye ise İsrail'in geçtiğimiz yıl en fazla ürün aldığı ülkeler arasında 2,8 milyar dolar ile beşinci sırada yer aldı. Ancak TÜİK'e göre Türkiye'nin 2024'te İsrail'e ihracatı 1,5 milyar dolar.

Konuyla ilgili BBC Türkçe'ye yazılı açıklama yapan BM Comtrade ekibi, tutarsızlığın "İki taraflı asimetri" olarak adlandırılan bir durumdan kaynaklandığını söyledi. Comtrade, İsrail'in 2024'te Türkiye'den ithalatını 2,8 milyar dolar olarak beyan ettiğini, Türkiye'ninse İsrail'e ihracatını 1,5 milyar dolar olarak açıkladığını belirtti.

Ticaret Bakanlığı, BM verilerine ait bir tablonun yer aldığı bir haberin sosyal medyada paylaşılması üzerine 22 Mayıs'ta konuyla ilgili kapsamlı bir yazılı açıklama yayınladı. Açıklamada İsrail ile ticaretin devam ettiği yönündeki iddialar yalanlandı, BM veritabanında yer alan Türkiye'nin 2024'te İsrail'e 2,8 milyar dolarlık ihracat yaptığına dair verilerin "tamamen yanlış" olduğu ifade edildi.

Türkiye'nin 7 Ekim 2023'ten 2 Mayıs 2024'e kadar geçen 7 aylık sürede İsrail ile ticareti yüzde 30 azalttığı belirtildi. Nisan 2024'te bazı ürünlerde İsrail'e ihracatın durdurulduğu ve 2 Mayıs 2024'te Türkiye'den İsrail'e "bütün ürün gruplarında ihracat, ithalat, transit ticaretin" kesildiği vurgulandı.

Bakanlık açıklamasında ayrıca 7 Haziran 2024'te Batı Şeria merkezli Filistin Yönetimi'yle Türkiye arasında yapılan "Türkiye-Filistin devleti protokolü" kapsamında "özgün bir kontrollü ticaret mekanizması geliştirildiği" belirtildi.

BBC Türkçe'ye konuşan Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Profesör Doktor İlhan Güllü, Türkiye ve İsrail arasında 1990'larda gelişen ekonomik bağların 2000'li yıllarda yaşanan kriz dönemlerinde de korunduğuna dikkat çekti. Güllü, 2010'da Mavi Marmara baskınıyla başlayan diplomatik kriz döneminde dahi ticari ilişkilerin bozulmadığını, ancak İsrail'in 2023'te başlattığı Gazze operasyonlarının bu durumu değiştirdiğini söyledi.

İsrail Merkezi İstatistik Bürosu'nun (CBS) ticaret verilerine göre İsrail Türkiye'den 2024'te 2 milyar doları aşkın ithalat yaptı. Aynı yıl İsrail'in Türkiye'ye ihracatıysa 600 milyon dolara dayandı. 2025'in ilk dört ayına bakıldığında CBS verilerine göre İsrail ile Türkiye'nin ticareti büyük oranda azalmış gözüküyor. TÜİK ve Ticaret Bakanlığı'ndaysa bu süreçte İsrail ile ithalat ve ihracat sıfır olarak gözüküyor.

BBC Türkçe'ye konuşan Tel Aviv Üniversitesi Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü'nden Dr. Gallia Lindenstrauss, Türkiye'nin ticaret yasağına karşın Türkiye menşeli ürünlerin üçüncü ülkeler ve Filistin Yönetimi üzerinden İsrail'e satıldığını ve bu satışların İsrail tarafından Türkiye'den ithalat olarak verilere işlendiğini söyledi.

Türkiye, Mayıs 2024'ten bu yana İsrail'e yönelik ticaret yasağını tam anlamıyla uygulamamakla eleştiriliyor. Bu süreçte ticaretin Yunanistan gibi üçüncü ülkeler üzerinden sürdüğü, Türk ürünlerinin İsrail'e farklı ülkelerden ve Filistin Yönetimi üzerinden sokulduğu gibi iddialar hem basında hem sosyal medyada dile getirildi.

İsrail'de muhafazakar yayınlarıyla tanınan Israel Hayom gazetesinin Ocak'ta yayımladığı bir haberde Türkiye ve İsrail arasındaki ticaretin aracı ülkeler ve Filistin Yönetimi üzerinden "gizlilik perdesi altında" sürdüğü iddia edildi.