İran'ın Hürmüz Boğazı Kozu: Küresel Ekonomiye Etkileri

İran'ın Hürmüz Boğazı "kozu" ve küresel ekonomiye etkileri

İstanbul Kırklareli Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Taha Eğri, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini ve bu kozun dünya ekonomisine olası etkilerini için kaleme aldı.

İran-İsrail çatışmasının 11. gününde, ABD'nin nükleer tesislere saldırısı sonrası İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi ve Katar'daki ABD üssüne sınırlı füze saldırısı dikkat çekti. İran'ın bu hamlesi, geniş çaplı bir savaştan kaçınma ve ABD'nin savaşa dahil olmasından duyulan endişeyi gösteriyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın ateşkes anlaşması duyurusu ve İsrail'in ateşkeslere uymama sicili, bölgedeki gerilimi daha da artırıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki geçişler, bu süreçte önemli bir koz olarak öne çıkıyor.

Hürmüz Boğazı'nın kapanma riski, küresel enerji ve ekonomi politikalarında hassas bir gündem maddesi haline geldi. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20-30'unu ve LNG ticaretinin yüzde 20'sini taşıyan bu stratejik geçidin güvenliği, küresel düzeyde sonuçlar doğurabilir.

Hürmüz Boğazı'nın Kapanması Ekonomiyi Nasıl Etkiler?

Boğazın kapanması durumunda petrol ve doğal gaz fiyatları hızla yükselecektir. Goldman Sachs'a göre, enerji akışının yarıya düşmesi petrol fiyatlarını 110 dolar/varil seviyesine çıkarabilir. Tam kapanma halinde ise Brent petrolün 130-150 dolar seviyelerine yükselmesi bekleniyor. Avrupa'da doğal gaz fiyatları da TTF bazında 74 euro/MWh seviyesine ulaşabilir.

Bu durum, küresel ekonomide maliyet enflasyonunu tetikleyerek fiyat istikrarını bozacaktır. Küresel GSYH'de ise yaklaşık yüzde 0,8 oranında bir küçülme yaşanabilir.

Artan askeri ve siyasi gerilim, sigorta primlerini ve navlun ücretlerini yükselterek uluslararası ticarette ek maliyetler doğuracaktır. Alternatif nakliye rotalarının sınırlı kapasitesi ise tedarik zincirindeki kırılganlığı artıracaktır.

Hangi Ülkeler Doğrudan Etkilenir?

Türkiye, Körfez'den sağladığı enerji ithalatının toplam arzının yaklaşık yüzde 20'sini oluşturmaktadır. Enerji fiyatlarındaki yükseliş, sanayi, ulaşım ve hane halkı tüketiminde maliyetleri artırarak enflasyona baskı yapabilir.

Petrol fiyatlarındaki artış, üretici ülke ekonomileri için gelir artışı sağlarken, karbon kaynakları ithal eden ülkeleri zor durumda bırakacaktır. AB ve Çin, petrol tedariki açısından risk altında olan ülkelerdir. AB, Rusya'ya uygulanan ambargolar nedeniyle Körfez ülkelerine daha fazla yöneldiği için boğazın kapanmasından en çok etkilenecek taraf olacaktır.

Amerikan 5. Filosu ve AB deniz misyonunun bölgedeki varlığı, İran'ın boğazı tamamen kontrol etmesini zorlaştırmaktadır. Sınırlı denizcilik tacizi veya geçici gemi engellemeleri gibi yöntemler daha olasıdır. Ancak, bu tür senaryolarda dahi OPEC gibi kuruluşlar üretimi artırarak küresel arzda istikrarı sağlayabilir.

Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının yüksek maliyetleri göz önüne alındığında, ABD'nin bu duruma karşılıksız kalmayacağı ve İran'ın bu yola kolay kolay giremeyeceği düşünülmektedir.